De waarden van groene ruimte in de stad

De waarden van groene ruimte in de stad. Tekst en redactie in samenwerking met Wim Timmermans, Juanee Cilliers en Jimmie Slijkhuis. Hogeschool Van Hall Larenstein, 2013.

Het-verhaal-van-de-plek

 

 

 

 

 

 

Inleiding

Groen zorgt voor een gezonde, leefbare, rendabele, schone en mooie stad, maar is ook economisch interessant voor de stad als vestigingsklimaat van bedrijven. In het Europese project Value (Valuing Attractive Landscapes in the Urban Economy) hebben tien partners[1] van 2008 tot 2012 samengewerkt om bewijs te verzamelen van de economische meerwaarde die groen heeft voor steden.

Dat groen belangrijk is voor de stad is gemeengoed. Gemeenten dingen enthousiast mee naar de titel ‘Groenste stad’, makelaars prijzen de groene woonomgeving, parken worden steeds vaker louncheplekken en jogroutes, projectontwikkelaars gebruiken groen als verkoopargument, en er is steeds meer wetenschappelijk bewijs dat groen goed is voor de gezondheid, het leefmilieu en het stadsklimaat.

Het besef dat groen belangrijk is voor een stad is ontstaan dankzij de enorme groei die steden in de afgelopen vijftig jaar hebben doorgemaakt. Daarmee maakte groen plaats voor bebouwing. In de plaats van dat groen kwamen woonblokken, infrastructuur, bedrijventerreinen en andere voorzieningen, met allerlei negatieve effecten van dien. Dit riep verzet op bij de stedelingen, een defensieve reactie op de verstedelijking die paste bij het groeiende milieubewustzijn aan het eind van de twintigste eeuw. Groen werd belangrijker gevonden, en uit onderzoek bleek ook dat groen allerlei positieve functies vervult voor de stad.

Levert groen geld op?

In de afgelopen tien jaar is de economische meerwaarde van het groen belangrijker geworden, een proces dat met de economische crisis is versterkt. Steden met veel, mooi en functioneel groen zijn namelijk vaak ook de steden die aantrekkelijk zijn om in te wonen, werken en recreëren. Groen zorgt dus voor een prettig leefklimaat, en dat maakt groen economisch en financieel interessant omdat het de concurrentiepositie van een stad versterkt.

Voor een gemeente is investeren in groen daarom niet alleen aantrekkelijk vanwege het voorkomen van negatieve effecten, maar vooral vanwege de economische positie van de stad in de regio, Nederland en Europa. De grote vraag is echter of een investering in stadsgroen ook daadwerkelijk iets oplevert. Het probleem is namelijk dat de meerwaarde van het stadsgroen maar moeilijk in geld valt uit te drukken. Er zijn wetenschappelijke bewijzen dat groen de gezondheid verbetert, het milieu schoonmaakt, mensen samenbrengt, en woningen meer waard maakt. Maar wie profiteert daarvan? En hoe kun je dat op een goede manier kunt organiseren? Dat waren de vragen die centraal stonden binnen Value.

Leren van experimenten

Binnen Value werkten de afgelopen jaren onderzoeksinstellingen en gemeenten samen aan de ontwikkeling van methoden om groen in geld uit te drukken, om bewoners bij deze waardering van het groen te betrekken, en om te onderzoeken welke strategieën de gemeenten kunnen ontwikkelen om te zorgen dat de stad als geheel profiteert van die meerwaarde. Doel van de Europese samenwerking was dat de gemeenten van elkaars experimenten leerden, en dat bestuurders leren samenwerken en profiteren van elkaars kennis en ervaring.

In het grotere geheel gaat Value over het ontwikkelen van groene strategieën voor steden en regio’s. Het onderzoek van Value was gericht op de vraag waar het investeren in groene infrastructuur de maximale economische winst oplevert, en hoe dat tegelijkertijd bijdraagt aan een goede ruimtelijke kwaliteit. Dit onderzoek werd gedaan vanuit het idee dat groene infrastructuur van vitaal belang is voor de kracht en welvaart van steden in Noordwest-Europa. Met het onderzoek werd bewustzijn gecreëerd voor de waarde van groen.

Planningsinstrumenten

In deze brochure ligt de nadruk op de Nederlandse samenwerking tussen Hogeschool Van Hall Larenstein en de gemeente Amersfoort. Onderzoekers en studenten van de hogeschool onderzochten planningsmethoden over de economische meerwaarde van het stadsgroen. Die zijn vervolgens samen met de gemeente Amersfoort in diverse experimenten in de praktijk gebracht rond het groen van Euterpeplein, Park Randenbroek en de wijk Vathorst.

Binnen Value is gericht ingezet op drie planningsinstrumenten die voor groene strategieën kunnen worden ingezet:

  • de Green Credit Tool om te onderzoeken welke waarde groen heeft;
  • de Workbench Spatial Quality om bewoners, gebruikers en belangengroepen bij de planning te betrekken;
  • Value Added Planning om de meerwaarde van groen economisch en maatschappelijk te maximaliseren.

Hoe meet je groen in de stad?

Om te bepalen wat de economische meerwaarde van het stadsgroen is het logisch om eerst te kijken naar het groen dat in de stad aanwezig is. Daarvoor werd de Green Credit Tool ingezet. Even logisch is het om daarna te kijken wat de Amersfoorters vinden van dat stadsgroen. Hiervoor werd de Workbench Spatial Quality gebruikt. De vervolgvraag hoe de gemeente Amersfoort de economische meerwaarde kan gebruiken voor beleid en planning, werd onderzocht via de methode van Value Added Planning.

De Green Credit Tool is een methode om de waarde van groen te meten in een stad. De methode is door de gemeente Amersfoort ontwikkeld, en binnen Value in verschillende pilots getest. De methode komt voort uit het idee van natuurcompensatie, waarbij verlies aan natuur door nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen kan worden gecompenseerd via aanleg en verbetering van groen of via financiële compensatie. Dit natuurcompensatiebeginsel komt voort uit Europese natuurwetgeving, en is ook opgenomen in Nederlandse wetgeving. Hiermee heeft de Green Credit Tool een wettelijke basis.

Via de Green Credit Tool kan men het stadsgroen op zeven aspecten beoordelen: op het gebruik, via de perceptie, qua water en ecologie, cultureel en architectonisch, op de stand van beheer en onderhoud, op het landgebruik, en op de waarde van het gebied. Deze kwaliteitsaspecten van het groen in de stad worden vervolgens in een matrix uitgesplitst naar diverse deelaspecten die relevant zijn voor de vele doelgroepen binnen de stad. Dit maakt de Green Credit Tool een geschikte methode om het gesprek aan te gaan met buurtbewoners en andere belanghebbenden over de gevolgen van bijvoorbeeld de aanleg van een weg, nieuwe huizen, of de herinrichting van het stadsgroen.

Wat willen de bewoners?

De Workbench Spatial Quality is eigenlijk een verzameling van methoden voor participatie die gebruikt wordt om de meerwaarde van stadsgroen vast te stellen. Het is ontwikkeld door Habiforum. De methode is opgedeeld in vier fases die in een cirkel op elkaar aansluiten. De eerste stap bestaat vaak uit een excursie door het gebied, om de beleving van alle betrokkenen vast te leggen. Iedereen is hierbij een expert. Daarna wordt samen een kwaliteitsprofiel gemaakt van het gebied, waarin mensen punten geven voor de gebruikswaarde, de belevingswaarde en de toekomstige waarde. In de derde fase ontwikkelen mensen via scenario’s, calculaties, mapping en de lagenbenadering een plan voor het gebied. Fase vier gaat over het ontwerp en de realisatie. Het resultaat wordt gemonitord, onder meer op de beleving van opnieuw alle betrokkenen.

Hoe vang je de waarde van groen?

Via Value Added Planning kunnen gemeenten onderzoeken hoe investeringen in groene infrastructuur ook een meerwaarde kunnen opleveren voor de rest van de stad. Uitgangspunt is hierbij het harde gegeven dat woningen in een groene omgeving tussen de vijf en vijftien procent meer waard zijn. De grote vraag hierbij is hoe gemeenten die investeren in een groene woonomgeving, van die meerwaarde kunnen profiteren.

Value Added Planning begint helemaal in het begin van het planningsproces, namelijk met de vraag of groen feitelijk een meerwaarde oplevert en of er in de woningmarkt ruimte is om daarmee te verdienen. Uit de praktijk van Amersfoort komen diverse mogelijkheden naar voren. Een specifiek groen ontwerp kan bijvoorbeeld economisch een meerwaarde opleveren. Via modellering kan een gemeente de meerwaarde van groeninvesteringen strategisch inzetten. Gemeenten kunnen via samenwerking met publieke en private partijen strategieën ontwikkelen om mee te profiteren van de meerwaarde van huizen in groene woonmilieus. Ook is gekeken wat groen betekent voor de toekomstige ruimtelijke planning van Amersfoort.

Experimenten

Deze brochure is een weerslag van de experimenten die binnen Value door Hogeschool Van Hall Larenstein zijn uitgevoerd. De brochure bestaat eigenlijk uit drie delen. De eerste twee hoofdstukken staan in het teken van de praktijk van de experimenten in Amersfoort, en welke input en werkwijze de studenten daarin hebben gehad. Daarna volgt een intermezzo met inspiratie uit het buitenland en voorbeelden hoe groen een impuls geeft aan de stad. De laatste twee hoofdstukken gaan over de manier waarop zo’n groene strategie in Nederlandse de gemeenten kan worden vormgegeven. In hoofdstuk 5 staat hoe de gemeenten de meerwaarde van groen kunnen gebruiken voor nieuwe investeringen via value capturing. In hoofdstuk 6 staat een nieuwe vorm van planning centraal: Planning by Surprise, waarin droom en pragmatisme worden verenigd.


 

[1] Sheffield City Council, de gemeente Amersfoort, Vlaamse Landmaatschappij, Hogeschool Van Hall Larenstein, University of Sheffield, Verband Region Stuttgart, Services Promotion Initiatives en province de Liège, Université de Liège, Institut für Landes- und Stadtentwicklungsforschung und Bauwesen des Landes Nordrhein-Westfalen en Community Forest North West

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.